รู้จัก “มดยมโลก” (Hell Ant) ที่กำลังงับแมลงสาบโบราณ ในก้อนอำพันอายุ 99 ล้านปี

รายงานการค้นพบที่ตีพิมพ์ลงในวารสาร Current Biology เผยให้เห็นนาทีชีวิตระหว่างที่ “มดยมโลก (Hell Ant) กำลังงับแมลงสาบ” ซึ่งเป็นภาพเหตุการณ์ที่ถูกฝังอยู่ในก้อนอำพันสีเหลือง อายุ 99 ล้านปี ที่พบในประเทศเมียนมาร์ และนั่นทำให้นักวิทยาศาสตร์สามารถเข้าใจถึงวิวัฒนาการทางด้านร่างกายของมดชนิดนี้ไปอีกขั้น

โดยมดยมโลก (ชื่อวิทยาศาสตร์ : Ceratomyrmex ellenbergeri) เป็นชนิดของมดกลุ่มแรกที่อาศัยอยู่บนโลกในช่วงปลายยุคครีเทเชียส หรือประมาณ 145.5-65.5 ล้านปีก่อน ซึ่งปัจจุบันสูญพันธุ์ไปหมดแล้ว โดยมันถูกจัดอยู่ในตระกูล Formicidae อนุวงศ์ Haidomyrmecinae มีขนาดลำตัวยาวประมาณ 4.5–5.9 มม. สามารถพบฟอสซิลพวกมันได้ในทวีปเอเชีย

ซึ่งจุดเด่นของมดชนิดนี้อยู่ตรงบริเวณ “กราม หรือ ขากรรไกรล่าง” ที่มีรูปร่างเหมือน “เคียว” เคลื่อนที่ในลักษณะแตกต่างกับมดสมัยใหม่ กล่าวคือ ขากรรไกรล่างของมดยุคปัจจุบันจะวางตัวในแนวขวางทำให้ขยับเข้า-ออกทางด้านข้าง แต่มดยมโลกนั้น พวกมันจะขยับขากรรไกรล่างในลักษณะขึ้น-ลงจนเกือบจะเหมือนขากรรไกรของมนุษย์นั่นเอง

(ภาพใหญ่) ภาพจำลอง 3 มิติ แสดงให้เห็นส่วนกรามที่รูปร่างเหมือนเคียว (สีแดง) และส่วนเขา (สีฟ้า) ที่ยื่นออกมาของมดยมโลกซึ่งต่างจากมดสมัยใหม่, (ภาพเล็ก) การจำลองโมเดลจากภาพดังกล่าว

ทั้งนี้ มดยมโลกยังมี “เขา” ที่ยื่นออกมาจากหน้าผาก อยู่ตรงกลางระหว่างหนวดทั้งสองเส้น ซึ่งเมื่อพิจารณากลไกทางร่างกายของพวกมันประกอบกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในอำพัน ทำให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจถึงวิธีการกินอาหารของมดยมโลก โดยเริ่มต้นพวกมันจะกัดเหยื่อเพื่อเป็นการล็อกไม่ให้สามารถเคลื่อนที่ได้ – จากนั้นจะใช้ขากรรไกรอันแหลมคมช้อนตัวเหยื่อขึ้นไป – จนกระทั่งเหยื่อถูกตรึงติดกับเขา – พวกมันก็จะทำการดูดเลือดของเหยื่อในที่สุด

ฟิลลิป บาร์เดน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำภาควิชาวิทยาศาสตร์ชีวภาพของ NJIT กล่าวว่า “การได้เห็นนักล่าที่สูญพันธุ์แล้วถูกสต๊าฟไว้โดยธรรมชาติ ขณะกำลังจับเหยื่อนั้นเป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์ ซึ่งนับตั้งแต่พวกมันถูกค้นพบเมื่อ 100 กว่าปีที่แล้ว ก็เป็นปริศนามาโดยตลอดว่าทำไมพวกมันถึงมีวิวัฒนาการของร่างกายแตกต่างกับมดในยุคปัจจุบัน แต่การค้นพบครั้งนี้ได้ช่วยเติมเต็มความรู้ให้เราเข้าใจกลไกร่างกายของพวกมันอีกขั้น”

(ภาพซ้าย) ภาพจำลองมดยมโลก, (ภาพขวา) แมลงสาบแคปปูโตแรปเตอร์ เอเลแกนส์

อย่างไรก็ตาม แม้มดยมโลกจะมีกรามที่ดูน่ากลัวและโดดเด่นกว่ามดในยุคปัจจุบัน แต่นั่นกลับไม่ใช่เรื่องที่ดี โดยบาร์เดน กล่าวเสริมว่า “การวิวัฒนาการจนมีขากรรไกรลักษณะประหลาดเช่นนี้ กลับเป็นสิ่งที่คอยจำกัดการเคลื่อนไหวของศีรษะพวกมัน ซึ่งอาจเป็นผลทำให้พฤติกรรมการล่าของมันลำบาก จนต้องสูญพันธุ์ไปในที่สุด นั่นจึงทำให้วิวัฒนาการของมดรุ่นหลัง ๆ ไม่ได้เป็นไปในลักษณะนี้เลยด้วย”

นอกจากนี้ ในอำพันก้อนเดียวกันนั้น ยังเผยให้เห็นเหยื่อของมดยมโลกคือ แมลงสาบสายพันธุ์โบราณที่สูญพันธุ์ไปแล้ว ชื่อว่า “แคปปูโตแรปเตอร์ เอเลแกนส์” (Cxaputoraptor elegans) จัดอยู่ในตระกูล Alienopteridae อาศัยอยู่บนโลกตั้งแต่กลางยุคครีเทเชียส โดยพวกมันมีจุดเด่นอยู่ตรง “กราม” ที่มีลักษณะเหมือนกรรไกร ใช้สำหรับจับและตัดกระดูกของเหยื่อ อีกทั้งในตัวเมียยังใช้สำหรับจับตัวผู้ในระหว่างผสมพันธุ์ด้วย