รู้จักกับ “สายพันธุ์มด” ที่หากราชินีตาย จะเกิดศึกแย่งชิงบัลลังก์ – เพื่อครองอาณาจักร

เมื่อไม่นานมานี้ (2020) มีการเผยแพร่งานวิจัยลงในวารสารวิชาการ Proceedings of the Royal Society B ที่ทั้งแปลกและน่าสนใจเกี่ยวกับอาณานิคมของ “มดกระโดดอินเดีย” (Indian Jumping Ant) ที่เมื่อมดราชินีตาย พวกมันจะจัดทัวร์นาเมนต์ภายในเพื่อเฟ้นหาราชินีองค์ต่อไป โดยราชินีองค์ใหม่จะมาพร้อมกับสกิลการพัฒนาสมองเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการปั๊มทายาท ซึ่งนับว่าแปลกมากเมื่อเทียบกับอาณานิคมของมดอื่น ๆ

“มดกระโดดอินเดีย” (Indian jumping ant)

โดยมดทั่วไปนั้นจะมีระบบชนชั้นวรรณะที่ชัดเจน ประกอบด้วย มดราชินีเป็นศูนย์กลางของอาณานิมคม รวมทั้งมดตัวผู้จำนวนเล็กน้อย นอกนั้นจะเป็นมดงานซึ่งเป็นมดเพศเมียที่เป็นหมันมีหน้าที่จัดการเรื่องต่าง ๆ เช่น ปกป้องตัวอ่อน, หาอาหาร, ขนส่งอาหาร, จัดการขยะ และบางอาณานิคมอาจมีมดทหารที่ทำหน้าที่ต่อสู้กับอาณานิคมอื่นด้วย ซึ่งถ้าหากราชินีตายก็เป็นอันสิ้นสุดอาณานิคมดังกล่าวไปด้วยเช่นกัน

ทว่า สำหรับอาณานิคมของมดกระโดดอินเดียนั้นต่างออกไป เพราะเมื่อราชินีตาย เหล่ามดงานเพศเมียจำนวนกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ จะเข้าร่วมศึกแย่งชิงตำแหน่งราชินี โดยพวกมันจะใช้หนวดที่อยู่บนหัวต่อสู้กัน กินเวลานานถึง 40 วัน จนกระทั่งได้ผู้ชนะเป็นราชินีเพียงตัวเดียว หรือมากกว่านั้น และผู้ชนะจะถูกเรียกว่า “เกมเมอร์เกต” (Gamergate) ซึ่งจากเดิมที่เป็นหมัน มันจะพัฒนาสมองและร่างกายให้มีคุณสมบัติแบบราชินี เพื่อทำหน้าที่ผลิตประชากรมดในอาณานิคมต่อไป

อย่างไรก็ตาม คลินท์ เพนิก (Clint Penick) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านชีววิทยาจาก มหาวิทยาลัยเคนต์สเตต สหรัฐอเมริกา อธิบายเพิ่มเติมว่า “ผู้ชนะการแข่งขันจะปลดล็อคสกิลแปลกประหลาดที่ทำให้สมองหดตัวลง 1 ใน 4 หรือราว 25 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งจะทำให้ร่างกายหยุดสร้างพิษ อีกทั้งยังหยุดพฤติกรรมการล่าไปด้วย เพื่อปรับเปลี่ยนร่างกายไปสู่ฐานะราชินี นอกจากนี้การหดตัวของสมองยังเป็นการประหยัดพลังงานภายในร่างกาย เพื่อเตรียมตัวผลิตไข่ โดยฮอร์โมนที่ออกมาในช่วงนี้จะส่งผลให้รังไข่มีขนาดใหญ่ขึ้น 5 เท่า”

ความพิเศษยังไม่หมดเพียงเท่านี้ เพนิกและทีมวิจัยได้ทดลองแยกเหล่าราชินีองค์ใหม่ออกจากอาณานิคมของมันเป็นเวลา 2-3 สัปดาห์ ผลปรากฏว่า 1-2 วันแรกพวกมันหยุดการผลิตไข่ลง และค่อย ๆ ปรับเปลี่ยนร่างกายกลับสู่บทบาทมดงานเช่นเดิม โดยทีมนักวิจัยสันนิษฐานว่า “การขาดปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและขาดการดูแลเอาใจใส่ เป็นเหตุผลที่ทำให้พวกมันกลับสู่สถานะมดงานดังเดิม”

มดกระโดดอินเดียขณะเฝ้าดักแด้และตัวอ่อนในอาณานิคม

นอกจากนี้ เหล่ามดงานยังมีระบบการควบคุมประชากรที่เรียกว่า “Policed” ซึ่งเป็นการคัดแยกมดราชินีหน้าใหม่ให้เหลือเพียงตัวเดียว (ในกรณีที่มีผู้ชนะมากกว่า 1 ตัว) โดยเหล่ามดงานตัวอื่นจะทำการกัดมดราชินีตัวใดตัวหนึ่งและจับขังไว้ใน “คุกมด” เป็นเวลาหลายชั่วโมงหรือหลายวัน ซึ่งการกระทำเช่นนี้จะทำให้มดราชินีที่ถูกแยกออกมาเกิดความเครียดจนก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมีของร่างกาย โดยสมองจะขยายตัวขึ้นมาเท่าเดิมและจะกลับมามีพิษรวมทั้งพฤติกรรม ซึ่งทำให้กลับคืนสู่บทบาทมดงานเช่นเดิม และเป็นการปิดฉากหน้าที่ราชินีไปด้วยเช่นกัน

สุดท้าย สิ่งที่นักวิจัยต้องค้นหาคำตอบต่อไปคือ พวกมันสามารถควบคุมการเปลี่ยนแปลงของสมองได้อย่างไร ? ยีนใดที่ควบคุมความยืดหยุ่นของระบบประสาท ? ซึ่งคำตอบของคำถามทั้งหมดนี้ อาจช่วยให้นักวิจัยเข้าใจถึงพัฒนาการของสมองและการทำงานของระบบประสาทมากยิ่งขึ้น

Fact – มดกระโดดอินเดีย (Indian Jumping Ant) ชื่อวิทยาศาสตร์ Harpegnathos saltator เป็นสายพันธุ์ที่มีขากรรไกรเหมือนคีมและดวงตาสีดำขนาดใหญ่ อาศัยอยู่ในป่าตามชายฝั่งตะวันตกของประเทศอินเดีย โดยจุดเด่นของพวกมันอยู่ที่ ความสามารถในการกระโดดได้สูงถึง 2 ซม. และไกล 10 ซม. ช่วยให้พวกมันหลบหนีได้คล่องแคล่วและจับเหยื่อที่บินได้ด้วย