เป็นไปได้หรือไม่ ? ที่จะสร้าง “ฟาร์มปลาไหลไฟฟ้า” เพื่อผลิตพลังงานสะอาด

“ปลาไหลไฟฟ้า” (Electrophorus electricus) มีเซลล์ผลิตไฟฟ้ามากถึง 6,000 เซลล์ สามารถสร้างแรงดันไฟฟ้าได้มากถึง 600 โวลต์ (เทียบเท่ากับแรงดันไฟฟ้าที่บ้าน 3 หลังใช้ หลังละ 220 โวลต์) หากมันจ่ายไฟได้มากขนาดนี้ แล้วจะเป็นไปได้หรือไม่ ? ที่จะทำฟาร์มเลี้ยงปลาไหลไฟฟ้าเพื่อผลิตพลังงานสะอาด ?

คำตอบก็คือ “เป็นไปได้ในทางทฤษฎีแต่ไม่สามารถทำได้จริง” นั่นก็เพราะ ตั้งแต่มีการศึกษาและวิจัยเกี่ยวกับปลาไหลไฟฟ้า นักวิทยาศาสตร์ยังไม่ประสบความสำเร็จในการเพาะพันธุ์ปลาไหลไฟฟ้าในสถานที่ปิดได้เลย นั่นหมายความว่า พวกมันจะสามารถขยายพันธุ์ได้ตามธรรมชาติเท่านั้น และถึงแม้จะเพาะเลี้ยงได้ ก็ยังต้องใช้เวลาอีก 3-4 ปีขึ้นไปกว่ามันจะโตพอจะให้พลังงานไฟฟ้าได้เต็มที่ ดังนั้นหากจะทำฟาร์มผลิตพลังงานด้วยปลาไหลไฟฟ้า จะต้องจับพวกมันมาในจำนวนที่เพียงพอต่อปริมาณไฟฟ้าที่เราต้องการ และหากพวกมันตายก็ต้องไปจับมาใหม่

แต่อย่างไรก็ตาม มีตัวอย่างการใช้พลังงานไฟฟ้าจากปลาไหลไฟฟ้า ที่ในปี 2019 พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำเทนเนสซี ใช้ปลาไหลไฟฟ้าผลิตพลังงานให้ไฟประดับบนต้นคริสต์มาส โดยใช้หลักการอันเรียบง่าย คือ ต่อสายไฟจากต้นคริสต์มาสเข้ากับแผงอะลูมิเนียม 2 แผ่น และนำไปติดตั้งในตู้ปลาไหลไฟฟ้า ทุกครั้งที่มันเคลื่อนที่ผ่านแผงอะลูมิเนียมดังกล่าว จะเกิดไฟกระพริบที่ต้นคริสต์มาส (เนื่องจากปลาไหลไฟฟ้ามีสายตาที่ไม่ดี พวกมันจึงต้องปล่อยแรงดันไฟฟ้าอ่อน ๆ ตลอดเวลา เพื่อใช้ในการนำทาง)

ซึ่งหลักการนี้ชี้ให้เห็นว่า เป็นไปได้ที่จะสะสมพลังงานจากปลาไหลไฟฟ้ามาไว้ในแบตเตอรีเพื่อใช้ในภายหลัง คล้ายกับการสะสมพลังงานจากแผงโซล่าเซลล์ แต่ต่างกันตรงที่ปลาไหลไฟฟ้าไม่สามารถให้พลังงานได้อย่างต่อเนื่อง เพราะพวกมันจะปล่อยกระแสไฟฟ้าเฉพาะตอนหาอาหารหรือป้องกันตัวเท่านั้น ทำให้ยากที่จะควบคุมปริมาณไฟฟ้าที่เราต้องการได้

แม้ว่าเราจะไม่สามารถทำฟาร์มจากปลาไหลไฟฟ้าได้จริง แต่กระบวนการสร้างไฟฟ้าของพวกมัน ก็เป็นต้นแบบที่นำไปสู่การสร้างศึกษา “พลังงานชีวภาพ” (Bioelectrogenesis) เช่น เมื่อปี 2008 นักวิจัยจากมหาวิทยาลัย Yale ได้ออกแบบเซลล์ชีวภาพเทียม ที่ทำหน้าที่ผลิตกระแสไฟฟ้าได้แบบเดียวกับการทำงานของอิเล็กโทรไซต์ของปลาไหลไฟฟ้า แถมยังสามารถผลิตกระแสไฟฟ้าได้มากกว่าที่ปลาไหลไฟฟ้าผลิตถึง 28% ซึ่งในอนาคตอาจต่อยอดจนสามารถนำมาใช้เป็นพลังงานให้กับ “อวัยวะเทียม” ได้

ปลาไหลไฟฟ้าผลิตกระแสไฟฟ้าอย่างไร ? : พวกมันมีเซลล์พิเศษที่ใช้ในการผลิตไฟฟ้า ชื่อว่า “อิเล็กโทรไซต์” (Electrocyte) ที่เรียงตัวเป็นแถวอยู่บริเวณช่องท้อง (เปรียบเสมือนแบตเตอรี่) โดยจะทำงานร่วมกับระบบประสาท ซึ่งเมื่อใดก็ตามที่พวกมันต้องการล่าเหยื่อหรือถูกคุกคาม ระบบประสาทจะสั่งการไปที่เซลล์อิเล็กโทรไซต์ให้ปล่อยกระแสไฟฟ้าออกมา ซึ่งแต่ละเซลล์จะสามารถผลิตกระแสไฟฟ้าได้ 150 มิลลิโวลต์ เลยทีเดียว

Fact – “Electrophorus Voltai” คือ ปลาไหลไฟฟ้าสายพันธุ์ใหม่ที่ทรงพลังที่สุดในโลก ถูกค้นพบเมื่อเดือนกันยายน ปี 2019 เป็นสายพันธุ์ที่สามารถสร้างแรงดันไฟฟ้าได้สูงสุดถึง 860 โวลต์ ทำลายสถิติเก่าของสายพันธุ์ Electrophorus electricus (สายพันธุ์ที่นำเสนอในบทความนี้) ที่สามารถสร้างแรงดันไฟฟ้าได้ 650 โวลต์