การฟื้นตัวของชั้นโอโซนโลก ทำให้ “กระแสลมกรด” กลับมาปกติแล้วชั่วคราว

วันที่ 26 มีนาคม 2020 สำนักข่าว ScienceAlert รายงานว่า การฟื้นตัวของชั้นโอโซนเหนือทวีปแอนตาร์กติกา ได้เข้าไปหยุดการเปลี่ยนแปลงที่นักสิ่งแวดล้อมกำลังหนักใจเกี่ยวกับกระแสการไหลของอากาศในซีกโลกใต้ครับ

งานวิจัยชิ้นใหม่ชี้ว่า พิธีสารมอนทรีออล (Montreal Protocol) ซึ่งเป็นสนธิสัญญาสากลที่มีขึ้นเพื่อควบคุม ยับยั้ง และรณรงค์ให้ลดการผลิตและการใช้สารทำลายชั้นบรรยากาศโอโซน อาจเป็นสาเหตุของการหยุดชะงัก หรือย้อนกลับ ของการเปลี่ยนแปลงบางอย่างที่ทำให้เกิดปัญหาในกระแสลมทั่วซีกโลกใต้

ในช่วงเข้าสู่ศตวรรษที่ 21 การลดลงของโอโซนส่งผลให้ กระแสลมกรด (jet stream) หรือ กระแสลมแปรปรวนแถบบางแต่พัดแรง ที่อยู่ในชั้นบรรยากาศของโลกตั้งแต่ความสูง 9-16 กิโลเมตร ไหลไปทางใต้มากกว่าปกติ จนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงของรูปแบบของปริมาณน้ำฝน และกระแสน้ำ

แต่หลังจากที่มีการลงนามพิธีสารมอนทรีออล การเคลื่อนย้ายของกระแสลมกรดกลับหยุดชะงักลง จึงเกิดเป็นคำถามว่ามันเป็นเรื่องบังเอิญหรืออะไรกันแน่ ?

จากการใช้แบบจำลองคอมพิวเตอร์ นักวิจัยพบว่าการหยุดชะงักไม่ได้เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของลมตามธรรมชาติ แต่เป็นเพราะชั้นโอโซนต่างหาก หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ ผลกระทบที่เกิดจากพิธีสารมอนทรีออลได้ทำให้การเคลื่อนย้ายของกระแสลมกรดหยุดชะงัก หรือย้อนกลับเล็กน้อย

เช่นในประเทศออสเตรเลีย การเคลื่อนย้ายของกระแสลมกรดได้เข้าไปเพิ่มให้เกิดภัยแล้งมากขึ้นจากการผลักฝนออกจากพื้นที่ชายฝั่ง แปลว่ามันมีผลย้อนกลับ ฝนก็จะกลับมาตกอีกครั้ง ซึ่งถือว่าเป็นข่าวดีอย่างมาก

อย่างไรก็ดีเราอาจฉลองข่าวดีนี้ได้ไม่นาน เพราะในขณะที่เราลดการทำลายชั้นโอโซน ระดับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องและก่อให้เกิดความเสี่ยงตามมา ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อไม่กี่ปีมานี้ก็มีการทำลายชั้นโอโซนที่เกิดจากสารเคมีในอุตสาหกรรมในประเทศจีนด้วย

“เราเรียกสิ่งนี้ว่า ‘การหยุดชั่วคราว’ เพราะทิศทางของการไหลเวียนในขั้วโลกอาจกลับมาเหมือนเดิม คงที่ หรือย้อนกลับ มันเป็นสงครามชักเย่อระหว่างผลกระทบของการฟื้นฟูโอโซนและการเพิ่มขึ้นของก๊าซเรือนกระจกที่จะเป็นตัวกำหนดทิศทางในอนาคต” แอนทารา แบนเนอร์จี (Antara Banerjee) นักเคมีบรรยากาศจากมหาวิทยาลัยโคโลราโด โบลเดอร์ (University of Colorado Boulder) กล่าว

พิธีสารมอนทรีออลเป็นสิ่งที่พิสูจน์ว่าถ้าหากทั่วโลกลงมือทำทันที เราสามารถหยุดหรือย้อนกลับความเสียหายบางอย่างที่เราเริ่มต้นไปได้ แต่มันก็ยังไม่เพียงพอถ้าหากเรายังไม่สามารถหยุดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องได้

สรุป นักวิจัยพบว่าพิธีสารมอนทรีออลที่มีจุดประสงค์เพื่อให้ประเทศที่ร่วมลงนามหยุดการทำลายชั้นโอโซน ส่งผลให้เกิดการหยุดชะงักหรือย้อนกลับของกระแสลมกรดที่ไหลลงไปทางใต้มากกว่าปกติ ประเทศเช่นออสเตรเลียอเลยอาจไม่ต้องเสี่ยงต่อภัยแล้งแล้ว แต่นักวิทยาศาสตร์บางคนเชื่อว่านี่เป็นเพียงการหยุดชั่วคราว สถานการณ์จะยังกลับมาเหมือนเดิมถ้าเรายังไม่สามารถหยุดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกควบคู่ไปด้วยได้

Fact โอโซนถูกค้นพบโดยนักเคมีชาวเยอรมัน คริสทีอัน ฟรีดริช เชินไบน์ (Christian Friedrich Schönbei ซึ่งเขาตั้งชื่อมันตามภาษากรีก ‘ozein’ ที่แปลว่ากลิ่น

อ่านต่อ – ขั้วโลกใต้เกิดปรากฏการณ์ “น้ำแข็งเลือด” เหตุจากภาวะโลกร้อน