นักวิทย์ฯ ประยุกต์ใช้สารจาก “ไวรัสมือเท้าปาก” ในการรักษาโรคมะเร็งตับอ่อน

เชื่อว่าการเป็นมิตรยังไงก็ดีกว่าเป็นศัตรูกัน เมื่อมนุษย์ร่วมมือกับเชื้อไวรัส “มือเท้าปาก” (Hand-foot-mouth virus) ในการพัฒนายารักษามะเร็งตับอ่อน ซึ่งนับเป็นหนึ่งในมะเร็งที่มีความรุนแรงและอัตราการเสียชีวิตสูง

hand foot mouth

เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2020 นักวิจัยจากมหาวิทยาลัย Queen Mary University of London ประเทศสหราชอาณาจักร ค้นพบเปปไทด์ชนิดหนึ่ง (Peptide – ชิ้นส่วนของโปรตีน) ในไวรัสมือเท้าปาก โดยเปปไทด์ชนิดนี้สามารถจับเข้ากับโปรตีน ΑvΒ6 (alpha-v-beta-6) ได้ดีมาก ประเด็นมันอยู่ที่ว่าโปรตีน AvB6 นี้ พบมากบนผิวเซลล์มะเร็งตับอ่อน ดังนั้น จึงเกิดแนวคิดในการนำเปปไทด์จากไวรัสมาใช้เป็นตัวนำ ให้ยารักษามะเร็งตับอ่อนสามารถออกฤทธิ์ฆ่าเฉพาะเซลล์มะเร็งได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัย

hand foot mouth

ในการทดลองนั้นสถาบัน Spirogen และ ADC Therapeutics ได้นำยา Tesirine ซึ่งเดิมใช้รักษามะเร็งตับอ่อน มาผสมเข้ากับเปปไทด์จากไวรัสมือเท้าปาก แล้วฉีดเข้าไปในหนูขาวที่มีมะเร็งตับอ่อนอยู่ในตัว โดยมะเร็งตับอ่อนที่อยู่ในตัวหนูขาวจะมีทั้งแบบที่มีด้วยโปรตีน AvB6 บนผิวเซลล์จำนวนมาก (AvB6-positive) และแบบที่มีจำนวนโปรตีนน้อยกว่า (AvB6-negative) ปรากฏว่าก้อนมะเร็งตับอ่อนแบบ AvB6-positive ในหนูขาวหยุดการเจริญเติบโตหลังได้รับยาปริมาณเล็กน้อยในช่วงเวลา 1 สัปดาห์ จากนั้นไม่นานมะเร็งจะฝ่อและตายไป ในขณะที่ก้อนมะเร็งแบบ AvB6-negative ตัวยาสามารถออกฤทธิ์ได้ดีเช่นเดียวกัน เพียงแต่ต้องใช้ปริมาณยาเยอะกว่าแบบ AvB6-positive

hand foot mouth
SG3299: ตัวอย่างทดลองที่มีเซลล์มะเร็งแบบ AvB6-positive จะเห็นได้ว่าเซลล์มะเร็งลดลงกว่า SG3511 (AvB6-negative) และกลุ่มควบคุม เมื่อใช้ปริมาณยาเท่ากัน

ศาสตราจารย์มาแชลล์ หนึ่งในผู้ทำวิจัยเรื่องนี้กล่าวว่า เนื่องจากเซลล์มะเร็งตับอ่อนในผู้ป่วยกว่า 84% จะมีโปรตีน AvB6 ปริมาณมาก ดังนั้น เปปไทด์จากไวรัสมือเท้าปากจะสามารถนำพายาเคมีไปยังเซลล์มะเร็งได้รวดเร็ว และมีความเข้มข้นสูงมากพอที่จะสามารถฆ่าเซลล์มะเร็งได้ดีกว่าเดิม นอกจากนี้ ด้วยความที่เซลล์ธรรมดาพบโปรตีน AvB6 น้อยกว่าเซลล์มะเร็ง ยาเคมีจึงส่งผลกระทบต่อเซลล์อื่น ๆ ของร่างกายน้อย ช่วยลดผลข้างเคียงจากการใช้ยาเคมีบำบัดได้ดีขึ้นด้วยครับ

สรุป – คุณหมอเอมิลี่ ฟาร์ธิง จากสถาบันโรคมะเร็งแห่งสหราชอาณาจักร แสดงความเห็นว่า มะเร็งตับอ่อนมีระยะเวลาในการดำเนินโรคที่ค่อนข้างสั้นและรุนแรง จึงต้องใช้การรักษาที่ได้ผลรวดเร็ว แม้ปัจจุบันยา Tesirine จะออกฤทธิ์ฆ่าเซลล์มะเร็งได้ดี แต่ยังมีผลข้างเคียงต่อร่างกายเยอะด้วยเช่นกัน งานวิจัยนี้จะช่วยให้การรักษาเกิดขึ้นอย่างตรงจุด ช่วยลดผลข้างเคียงจากยา และอาจช่วยลดอัตราการเสียชีวิตในอนาคตก็เป็นได้

Fact – ไวรัสมือเท้าปาก ใช้โปรตีน AvB6 เป็นเส้นทางในการติดเชื้อเข้าสู่เซลล์ของสิ่งมีชีวิต ยกตัวอย่างเช่น การติดเชื้อเข้าสู่วัว ไวรัสจะใช้โมเลกุลของเปปไทด์จับเข้ากับโปรตีน AvB6 บนผิวเซลล์ของลิ้นวัว ก่อนที่จะแพร่สู่อวัยวะในทางเดินอาหารส่วนอื่นต่อไป