รู้จักกับ “เนบิวลา-โลมา” (อายุกว่า 70,000 ปี) อยู่ห่างจากโลกเรา 5,200 ปีแสง

นี่คือ “เนบิวลาโลมา” (Dolphin-Nebula) หรืออีกชื่อ Sharpless-308 ฟองแก๊สขนาดยักษ์ มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 60 ปีแสง ซึ่งใหญ่กว่าระบบสุริยะของเราเกือบ 60 เท่า (ระบบสุริยะมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 1.87 ปีแสง) มันอยู่ห่างจากโลกเรา 5,200 ปีแสง มีอายุประมาณ 70,000 ปี

ในวงกลมสีแดง คือดาวฤกษ์  “วูล์ฟ-ราเยท์” ที่เป็นต้นกำเนิดของเนบิวลาโลมานี้

ซึ่งที่มาของชื่อเนบิวลาโลมานั้นมาจากรูปร่างลักษณะของมันที่คล้ายกับ “หัวโลมา” นั่นเอง โดยเนบิวลายักษ์นี้เกิดจากดาวฤกษ์ “วูล์ฟ-ราเยท์” (Wolf–Rayet) ดาวฤกษ์ที่อยู่ตรงกลางหัวโลมา เป็นดาวฤกษ์ที่มีพลังงานมหาศาล มีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ 20 เท่า และส่องสว่างมากกว่าดวงอาทิตย์นับล้านเท่า ด้วยเหตุนี้มันจึงถูกจัดว่าเป็นดาวฤกษ์อายุสั้น เพราะเร่งรีบปล่อยพลังงานมากเกินไป

โดยกระบวนการเกิดนั้น เกิดจากดาวฤกษ์ดวงนี้ – ปล่อยพลังงานออกมาคือ “ลมดาวฤกษ์” ที่มีความเร็วสูงถึง 216,000 กิโลเมตรต่อชั่วโมง – ด้วยความแรงลมที่มากขนาดนี้ ทำให้มันดันฟองแก้สไอออนอ๊อกซิเจนที่ลอยตัวอยู่ในอวกาศอย่างช้า ๆ – ให้กระจายตัวและพองออกไปจนดูคล้ายหัวโลมาอย่างที่เห็นนั่นเอง ซึ่งท้ายที่สุดฟองแก๊สนี้จะแตกออกและดาวฤกษ์วูล์ฟ-ราเยท์จะระเบิดเป็นซุปเปอร์โนวาในที่สุดภายในไม่อีกกี่ล้านปีข้างหน้า

เนบิวลา SH2-188

การเกิดฟองแก๊สแบบนี้เคยมีมาแล้ว คือ SH2-188 เนบิลารูปพระจันทร์เสี้ยวที่อยู่ห่างจากโลก 850 ปีแสง อยู่ในกลุ่มดาวแคสสิโอเปียเอ ถูกพบครั้งแรกเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธุ์ 2012 โดย บิล ซไนเดอร์ นักดาราศาสตร์ขณะประจำการอยู่ที่หอสังเกตการณ์ ในรัฐเพนซิวาเนีย ซึ่งในตอนแรกนักวิจัยเข้าใจผิดว่ามันเป็นซากหลังการเกิดซุปเปอร์โนวา แต่จากการศึกษาในภายหลังเผยว่า แท้จริงมันคือเนบิวลาที่มีลักษณะไม่สมมาตรก็เท่านั้น โดยมีกระบวนการเกิดแบบเดียวกันเพียงแต่ SH2-188 มีแรงลมดาวฤกษ์มากกว่าเนบิวลาโลมาถึง 2 เท่า (ประมาณ 450,000 กิโลเมตรต่อชั่วโมง)

เพิ่มเติม “ซุปเปอร์โนวา” (Supernova) หรือชื่อไทย “มหานวดารา” คือการระเบิดของดาวฤกษ์ สามารถเกิดขึ้นได้ 2 แบบ คือ 1.เมื่อดาวฤกษ์สิ้นอายุขัย เชื้อเพลิงนิวเคลียร์ที่แกนของดาวถูกใช้จนหมดและมวลของดาวฤกษ์จะค่อย ๆ บีบตัวเข้าหาแกน จนกระทั่งแกนไม่สามารถต้านทานแรงโน้มถ่วงของตัวมันเองได้ แกนจะพังและระเบิดออกกลายเป็นซุปเปอร์โนวา

2.เกิดขึ้นใน “ระบบดาวคู่” (Binary Star) หรือระบบที่มีดาวฤกษ์สองดวงโคจรไปรอบ ๆ จุดศูนย์กลางมวลของระบบ เมื่อดาวดวงหนึ่งมีแรงโน้มถ่วงมาก ดาวอีกดวงจะถูกดูดมารวมอยู่กับดาวดวงแรก จนดาวฤกษ์ดวงนั้นมีมวลมากจนแกนพังทลายเกิดเป็นซุปเปอร์โนวาในที่สุด

Fact – “เนบิวลา” (Nebula) คือกลุ่มของก๊าซและฝุ่นผงที่รวมตัวกันอยู่ในอวกาศ ซึ่งดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์ล้วนเกิดขึ้นมาจากการรวมตัวกันของเนบิวล่าทั้งสิ้น มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางขนาดใหญ่หลายปีแสง ซึ่ง 1 ปีแสง คือระยะเวลาที่แสงเดินทางใน 1 ปี ซึ่งมีระยะทางประมาณ 10 ล้านล้านกิโลเมตร