ความลับ “นิ้วจิ๋วของตัวหนอน” ที่ไม่ว่าจะอ้วนแค่ไหน ก็ปีนต้นไม้ได้แน่นหนึบ

เพราะเหตุใด ? หนอนผีเสื้อ (Caterpillars) ถึงสามารถเกาะอยู่บนกิ่งไม้หรือใบไม้ได้ ทั้งที่ขาของมันเล็กจิ๋ว ดูไม่สมส่วน และไม่น่าแข็งแรงพอที่จะปีนต้นไม้ได้เลย ซึ่งคำตอบของเรื่องก็คือ ขาของพวกมันมีแผ่นกาวพิเศษที่เรียกว่า “โครเชต์” (Crochets) ซ่อนอยู่

มิเชล ไซมอน (Michael A. Simon) นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยทัพท์และเวอร์จิเนียร์ (Tufts University and Virginia Tech) ได้ตีพิมพ์งานวิจัยของเธอเกี่ยวกับกายวิภาคของหนอนผีเสื้อลงใน Biological Review ปี 2014 ซึ่งหนอนที่เธอใช้ศึกษานั้นคือ “หนอนกระทู้ยาสูบ” (Tobacco Hornworms) ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับหนอนผีเสื้อส่วนใหญ่ (โดยในบทความนี้จะเรียกแทนว่า “หนอนผีเสื้อ” นะครับ)

จากการศึกษาระบุว่า หนอนผีเสื้อมี “ขาจริง” (true legs) จำนวน 6 ขา อยู่ถัดมาจากส่วนหัวและจะพัฒนากลายเป็นขายาว ๆ ตอนวิวัฒนาการเป็นผีเสื้อ ซึ่งระหว่างช่วงที่เป็นหนอนนั้นขาจริงนี้จะไม่ได้มีส่วนช่วยในการเคลื่อนที่เลย แต่อวัยวะที่ใช้ในการเคลื่อนที่จริง ๆ คือ “ขาปลอม” ที่มีชื่อเรียกว่า “โพรเลก” (Prolegs) จำนวน 2-5 คู่ (แล้วแต่ชนิด) โดยมีลักษณะเหมือนนิ้วจิ๋วอ้วนกลมอยู่บริเวณหน้าท้องใช้ในการยึดติดพื้นผิวต่าง ๆ เช่นกิ่งไม้ ใบไม้ ซึ่งจะหายไปเมื่อกลายเป็นผีเสื้อ (ในบทความนี้จะเรียก “ขาปลอม” แทน “โพรเลก” เพื่อให้เข้าใจง่ายต่อการอ่านนะครับ)

 

อย่างที่รู้กันว่า หนอนผีเสื้อเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ดังนั้นพวกมันจึงเคลื่อนที่ด้วยการยืดและหดตัว โดยขาปลอมที่มีส่วนสำคัญที่สุดในการเคลื่อนที่คือ “ขาที่อยู่บริเวณก้น” (Anal Proleg) เพราะจุดนี้จะทำงานร่วมกับแผ่นกาวใส “โครเชต์” ที่คอยทำหน้าที่เหมือนกาวผลิตของเหลวเหนียวส่งไปยังตะขอเล็ก ๆ นับพัน จึงช่วยให้การยึดเกาะนั้นแน่นหนึบยิ่งขึ้น (ความลับในการปีนของเหล่าหนอนคือ ขาปลอม + โครเชต์ + ตะขอเล็ก ๆ นับพันนั่นเองครับ)

กระบวนการเคลื่อนที่ของหนอนผีเสื้อ เริ่มจาก : คลายขาปลอมส่วนก้น – หดตัว – ขยับขาปลอมส่วนก้นมาใกล้กับส่วนหัว – จากนั้นคลายโพรเลกส่วนหัวและยืดไปข้างหน้า – ทำวนแบบนี้ไปเรื่อย ๆ

ทั้งนี้ มันยังมีอวัยวะพิเศษ ที่เรียกว่า Planta Hairs (แพลนตา-แฮร์) คือขนสีน้ำตาลที่อยู่ส่วนปลายของขาปลอม ทำหน้าที่เหมือนเส้นประสาทในการรับรู้ถึงสิ่งกีดขวางและพื้นผิวที่มันสัมผัส จากนั้นจะส่งข้อมูลไปยังกล้ามเนื้อเพื่อยกขาปลอมข้ามส่ิงกีดขวางให้เคลื่อนที่ต่อไปได้เรื่อย ๆ นั่นเอง

สำหรับหนอนกระทู้ยาสูบ – มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Manduca sexta หนอนผีเสื้อกลางคืนในวงศ์ Sphingidae เป็นที่รู้จักกันในชื่อ Hornworms สามารถพบได้ง่ายในทวีปอเมริกา และสาเหตุที่มันถูกเรียกว่าหนอนกระทู้ยาสูบ เพราะพวกมันมีความสามารถในการปล่อยสารนิโครตินได้เหมือนยาสูบนั่นเอง

Fact – ก่อนที่หนอนจะกลายเป็นดักแด้ พวกมันจะลอกคราบราว 4-5 ครั้ง และทุกครั้งมันจะกินผิวหนังอันเก่า เพราะอุดมไปด้วยสารอาหารและโปรตีนที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโต จึงทำให้พวกมันตัวใหญ่ขึ้น แข็งแรงขึ้น พร้อมที่จะกลายเป็นดักแด้และผีเสื้อต่อไป