รู้จักกับ “ทิสซา เมย์ฟลาย” แมลงที่เกิดมา-เพื่อผสมพันธุ์เท่านั้น (เสร็จแล้วตายทันที)

รู้จักกับ ”ทิสซา เมย์ฟลาย” (Tisza mayfly) หรือ แมลงชีปะขาวทิสซา ชื่อวิทยาศาสตร์ Palingenia longicauda เป็นสายพันธุ์ที่ใหญ่ที่สุดในยุโรป ด้วยขนาดความยาว 12 เซนติเมตร ความน่าสนใจของแมลงชนิดนี้ คือ เป็นสิ่งมีชีวิตที่เกิดมาเพื่อ “ผสมพันธุ์” เพียงอย่างเดียวเท่านั้น เพราะหลังจากที่เสร็จภารกิจ พวกมันจะตายทันที

โดยแมลงชนิดนี้จะใช้เวลากว่า 3 ปี จากระยะฟักไข่-ไปตัวอ่อน-จนกระทั่งโตเต็มวัย ในโคลนใต้น้ำ เมื่อถึงเวลาโตเต็มที่ พวกมันจะลอยขึ้นมาเหนือผิวน้ำ เพื่อหาคู่และเร่งมือผสมพันธุ์กัน เพราะเมื่อขึ้นมาสู่ผิวน้ำได้แล้ว ระเบิดเวลาชีวิตจะเริ่มทำงานที่แต่ละตัวจะมีเวลาเพียง 3 ชั่วโมงเท่านั้น ดังนั้น เหล่าตัวผู้จะทำทุกวิถีทางเพื่อให้ได้ผสมพันธุ์ก่อนตาย จนบางครั้ง ตัวเมีย 1 ตัว ต้องรับมือกับตัวผู้ถึง 20 ตัวเลยทีเดียว 

ต่อมา หลังจากผสมพันธุ์เสร็จ ตัวเมียจะบินอยู่เหนือผิวน้ำเพื่อทำการวางไข่ ซึ่งตัวเมีย 1 ตัวจะวางไข่บนผิวน้ำประมาณ 7,000-8,000 ฟอง แต่จากการสำรวจพบว่าจะมีไข่ที่รอดชีวิตไปถึงก้นแม่น้ำได้เพียง 400 ฟองเท่านั้น เนื่องจากระหว่างทางส่วนใหญ่จะถูกปลากินเป็นอาหาร แต่ถึงอย่างนั้น การปรากฏตัวขึ้นมาบนผิวน้ำของพวกมันแต่ละครั้ง ก็ยังคงมีจำนวนมากมายมหาศาล (หลายล้านตัว) อยู่ดี (ตัวเมียอาจมีเวลามากกว่าตัวผู้เล็กน้อยสำหรับวางไข่ แต่ทันทีที่วางไข่เสร็จเรียบร้อยมันก็จะตายเช่นกัน)

คำถาม : ทำไมพวกมันที่มีวงจรชีวิตที่สั้นและรีบร้อนเช่นนี้ ? ตอบ : ผู้เชี่ยวชาญมองว่าเกิดจากการวิวัฒนาการเพื่อความอยู่รอดของสายพันธุ์ เนื่องจากพวกมันเป็นแหล่งอาหารของสัตว์หลายชนิด เช่น ปลา นก และกบหลายชนิด ดังนั้น พวกมันจึงเลือกที่จะรีบโต รีบผสมพันธุ์ ก่อนที่จะถูกล่าจนไม่ได้ผสมพันธุ์นั่นเอง

อย่างไรก็ตาม เดิมทีแมลงชีปะขาวทิสซา เคยกระจายตัวอยู่ทั่วทวีปยุโรป แต่ทว่าด้วยสภาพภูมิอากาศของโลกที่เปลี่ยนแปลงไป รวมถึงการปรับโครงสร้างริมแม่น้ำ และมลพิษในแม่น้ำที่เกิดจากอุตสาหกรรมต่าง ๆ ทำให้แหล่งที่อยู่อาศัยของพวกมันลดลง ส่งผลให้ในช่วงศตวรรษที่ 1900 แมลงชนิดนี้ต้องสูญพันธุ์ไปในยุโรปตะวันตก และหลายปีต่อมาจำนวนของพวกมันในยุโรปกลางก็ลดลงอย่างต่อเนื่อง จนในปัจจุบัน สามารถพบพวกมันได้ที่แม่น้ำทิสซา ในประเทศฮังการีเท่านั้น

ทั้งนี้ ฤดูผสมพันธุ์หรือวงจรชีวิตของพวกมันจะเกิดขึ้นทุกปีในช่วงปลายฤดูใบไม้ผลิ-ต้นฤดูร้อน (ปลายเดือนพฤษภาคม-ต้นเดือนมิถุนายน) การปรากฏขึ้นตัวเหนือผิวน้ำของเหล่าแมลงชีปะขาวทิสซา จำนวนหลายล้านตัว ทำให้ผิวน้ำของแม่น้ำทิสซาเต็มด้วยการกระพือปีกของแมลงสวยงามราวกับแม่น้ำมีชีวิต กลายเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่น่าทึ่ง จนผู้คนเรียกกันว่า “Blooming of the Tisza” และกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวประจำปีที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งในยุโรป

Fact – “แอนทีไคนัส” (Antechinus) สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก ที่เพิ่งจะถูกค้นพบเมื่อปี 2013 ในพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของรัฐควีนส์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย แต่ล่าสุดนักวิจัยพบว่าพวกมันกำลังเผชิญกับความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ จากพฤติกรรมการผสมพันธุ์สุดเถื่อนของพวกมันเอง ที่เมื่อเข้าสู่ช่วงฤดูผสมพันธุ์ ตัวผู้จะลุยผสมพันธุ์กับตัวเมียไปเรื่อย ๆ อาจกินเวลานานถึง 14 ชั่วโมง ซึ่งพฤติกรรมบ้าบิ่นแบบนี้ เกิดจากการที่เจ้าแอนทีไคนัสตัวผู้จะผลิตและสะสมสเปิร์มได้จนถึงแค่วัยเจริญพันธุ์เท่านั้น และหลังจากนั้นจะไม่สามารถผลิตสเปิร์มได้อีก

ดังนั้น พวกมันเข้าผสมพันธุ์กับตัวเมียให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้เพื่อเพิ่มโอกาสขยายพันธุ์ให้มากที่สุด และการทำแบบนี้เองส่งผลให้ ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนและฮอร์โมนความเครียดจะพุ่งสูงจัด จนขนร่วง ระบบภูมิคุ้มกันตก มีภาวะเลือดออกภายใน จนกระทั่งระบบภายในล้มเหลวและตายลงในที่สุด