เผยวิธีล่าเหยื่อด้วย “ลูกระเบิด” ของกะพรุนหัวคว่ำ – ปล่อยพิษได้แม้ไม่สัมผัสเหยื่อ

จากความรู้ก่อหน้านี้เราเชื่อว่าแมงกะพรุนเวลาปล่อยพิษใส่เหยื่อ จะต้องใช้หนวดสัมผัสเหยื่อเพื่อปล่อยเข็มพิษออกมา ทว่า แมงกะพรุนหัวคว่ำ (Upside-down jellyfish) สามารถปล่อยพิษออกมาได้โดยที่ไม่ต้องสัมผัสกับเหยื่อครับ

cassiosome

เมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2020 นักวิจัยจากห้องแลปแห่งกองทัพเรือสหรัฐฯ พยายามค้นหาคำตอบของเรื่องนี้ เนื่องจากมี Cheryl Ames หนึ่งในผู้ร่วมวิจัย พบว่าตนเองได้รับพิษของแมงกะพรุนหัวคว่ำขณะดำน้ำ ทั้งที่เธอไม่ได้แตะต้องตัวของมันเลย

อนึ่ง แมงกะพรุนหัวคว่ำ มีชื่อเรียกเรียกเก๋ ๆ ว่า แคสสิโอเปีย (มาจากชื่อของสกุล Cassiopea และเป็นชื่อของมารดาเจ้าหญิงแอนโดรเมดา ตามตำนานกรีก) ปกติแล้วแมงกะพรุนชนิดนี้เมื่อโตเต็มวัยจะอาศัยอยู่บริเวณพื้นทะเลหรือมหาสมุทร คอยใช้หนวดพิษโบกพัดจับกุ้งตัวเล็ก ๆ มากิน และสังเคราะห์แสงโดยสาหร่ายสีเขียวที่เติบโตอยู่ภายใน ประเด็นมันอยู่ตรงที่  Cheryl Ames ดำน้ำอยู่เหนือแมงกะพรุนหัวคว่ำ แต่เธอกลับถูกพิษของมันทำร้ายทั้งที่ไม่ได้แตะโดนหนวดของมันเลย แล้วมันเกิดขึ้นได้อย่างไร ?

cassiosome
ลูกระเบิดเข็มพิษ (Sting cell หรือ Cassiosome) บริเวณลูกศรสีแดงคือจุดที่มีเข็มพิษฝังอยู่

เพื่อหาคำตอบนี้นักวิจัยต้องจับเจ้าแมงกะพรุนมาเลี้ยงไว้ในตู้ จากนั้นจึงกระตุ้นให้พวกมันตกใจเพราะเป็นภาวะที่มีโอกาสปลิ่ยพิษออกมามากที่สุด ผลปรากฏว่าส่วนของน้ำที่อยู่เหนือตัวแมงกะพรุนมีความขุ่นขึ้นเล็กน้อย นักวิจัยจึงตักน้ำส่วนนั้นมาตรวจดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ (แน่นอนว่าสวมถุงมือป้องกันพิษไว้เรียบร้อยแล้ว)

คลิปทางด้านบนเป็นภาพจากกล้องจุลทรรศน์ ก้อนสีส้ม ๆ คือกุ้งขนาดเล็ก ส่วนก้อนกลมใส ๆ ถูกเรียกว่า “Sting cells” หรือเรียกให้เฉพาะขึ้นอีกคือ “Cassiosome” มันคือถุงที่มีเซลล์เข็มพิษของแมงกะพรุนอยู่ข้างใน (คล้ายลูกระเบิดเลยหละ) ถุงเข็มพิษนี้จะปล่อยเซลล์เข็มพิษไปยังเป้าหมายทันทีหลังหลุดออกมาจากหนวดของแมงกะพรุน จะเห็นได้ว่าเพียง 1 นาที กุ้งตัวน้อย ๆ ก็หยุดดิ้นเพราะเป็นอัมพาตจากเข็มพิษนั่นเองครับ

แม้จะยังไม่ทราบประโยชน์ที่แน่ชัดของมัน แต่เชื่อว่าเป็นวิธีสำรองเพื่อใช้หาอาหาร เพราะตัวแมงกะพรุนไม่ได้หาอาหารเพื่อเลี้ยงตัวเองเพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องแบ่งเพื่อนบ้านอย่างสาหร่ายสีเขียวด้วย

cassiosome
กะพรุนหัวคว่ำ (Upside-down jellyfish)

สรุป – ในที่สุดเราก็ทราบแล้วว่าแมงกะพรุนยังมีความสามารถในการปล่อย “ลูกระเบิดเข็มพิษ” ล่องลอยไปตามกระแสน้ำ เมื่อเป็นเช่นนี้นักประดาน้ำจะต้องระมัดระวังมากขึ้น ซึ่งจากการทดลองดังกล่าว ได้มีการตรวจสอบแมงกะพรุนสายพันธุ์ใกล้เคียงกับแมงกะพรุนหัวคว่ำ พบว่าสามารถปล่อยลูกระเบิดเข็มพิษได้เช่นเดียวกันครับ

Fact – แมงกะพรุนคือสิ่งมีชีวิตที่เป็นอมตะ วงจรชีวิตของมันสามารถย้อนกลับไปสู่วัยเด็กได้ ในขณะที่มันออกไข่แล้วกำลังจะตาย ร่างที่ใกล้ตายของมันจะย้อนกลับไปเป็นร่างเด็กอีกครั้ง แล้วค่อยโตเต็มวัยพร้อมโลดแล่นในท้องทะเลเหมือนเดิม