พบกับ “วัชพืชกลายพันธุ์ล้านปี” ที่ปรากฏอยู่บนยอดเขาคีรีมันจาโร ที่เดียวบนโลกเท่านั้น

ไม่ใกล้ไม่ไกลจากจุดสูงสุดของยอดเขาที่สูงที่สุดในแอฟริกาอย่าง “ยอดเขาคิลิมันจาโร” (Kilimanjaro) เป็นที่ตั้งของผืนป่าที่มีต้นไม้แปลกประหลาดหลายชนิด โดยพืชเหล่านี้ถูกขนามนามว่า “พืชจากต่างดาว” ซึ่งนั่นคือพืชจากตระกูล Dendrosenecio ซึ่งจัดอยู่ในวงศ์ดอกทานตะวัน ที่ประดับประดาอยู่ทั่วป่าแห่งนี้ และแน่นอนว่าคุณไม่สามารถพบพวกมันได้อีกไม่ว่าจะเป็นมุมไหนของโลกก็ตาม

Dendrosenecio johnstonii

โดยยอดเขาคิลิมันจาโรนั้น เป็นภูเขาไฟยอดเดี่ยวที่มีความสูงเหนือระดับน้ำทะเลประมาณ 5,895 เมตร และอยู่เหนือระดับสภาพแวดล้อมปกติ 5,100 เมตร มีลักษณะโดยรอบเป็นที่ราบแห้งแล้งและร้อน ปกคลุมไปด้วยทุ่งหญ้าสะวันนาและพืชพันธุ์กึ่งทะเลททราย แต่ถัดไปบนเนินเขาก็จะพบกับป่าเขตร้อนที่เขียวชอุ่มเช่นกัน

ทั้งนี้ ยอดเขาคิลิมันจาโรเริ่มก่อตัวขึ้นเมื่อ 3 ล้านปีก่อนและมีการปะทุของภูเขาไฟครั้งล่าสุดเมื่อ 350,000 ปีที่ผ่านมา ซึ่งนั่นทำให้พืชพันธุ์รอบทุ่งหญ้าคิลิมันจาโรนี้เจริญเติบโตในสภาพแวดล้อมที่แปลกประหลาด เนื่องจากอุณหภูมิมักจะลดลงอย่างรวดเร็วจนต่ำกว่าจุดเยือกแข็งภายในชั่วข้ามคืน โดยมนุษย์กลุ่มแรกที่ขึ้นมายังยอดเขาดังกล่าว เป็นชาวยุโรปที่ขึ้นมาในช่วงหลังของศตวรรษที่ 19 และเมื่อพวกเขามาถึงก็ได้พบกับพืชยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่มีหน้าตาแปลกประหลาดนั่นเอง

(ภาพซ้าย) Lobelia deckenii, (ภาพขวา) Dendrosenecio kilimanjari

ซึ่งพืชที่ว่านั้นคือ พืชไม้ดอกขนาดยักษ์ชื่อวิทยาศาสตร์ Dendrosenecio johnstonii (ภาพที่ 1) ถูกค้นพบครั้งแรกในปี ค.ศ.1984 โดย แฮร์รี่ จอห์นสตัน นักพฤกษศาสตร์ชาวอังกฤษ โดยจุดเด่นของพืชชนิดนี้คือขนาดที่สูงถึง 10 เมตร มีเส้นผ่านศูนย์กลางของลำต้นไม่เกิน 40 เซนติเมตร มีดอกใบใหญ่อยู่ด้านบนสุด และเมื่อดอกเริ่มบาน ลำต้นจะแตกกิ่งออกมาได้มากถึง 80 กิ่งเลยทีเดียว

ถัดมาคือต้น Dendrosenecio kilimanjari (ภาพที่ 2) พืชที่เติบโตในที่ราบลุ่มชุ่มน้ำ มีความสูงราว 9 เมตร โดยพืชชนิดนี้จะมีหน้าตาคล้ายกับต้นกระบองเพชรสีดำ และยังมีจุดเด่นอยู่ตรงที่สามารถวิวัฒนาการให้ลำต้นเก็บน้ำไว้ได้ อีกทั้งใบไม้ของพืชชนิดนี้ยังเคลื่อนไหวแบบ Nyctinastic (ใบจะหุบลงเมื่อมีอุณหภูมิลดลงมากเกินไป) กลไกนี้ถูกออกแบบมาเพื่อป้องกันไม่ให้พืชแข็งตัวและยังเปรียบเสมือฉนวนกันความร้อนให้กับยอดอ่อนและดอกไม้นั่นเอง

(ภาพเล็ก) กบ Kilimanjaro Stream Frog, (ภาพใหญ่) ยอดเขาคิลิมันจาโร

พืชแปลกประหลาดชนิดที่สาม ของทุ่งหญ้าคิลิมันจาโรคือ Lobelia deckenii (ภาพที่ 2) เป็นพืชกุหลาบที่เติบโตได้สูงสุด 2.5 เมตร สามารถพบได้บนยอดเขาอื่น ๆ ในแอฟริกาเช่นกัน จุดเด่นของพืชชนิดนี้คือ วิธีการป้องกันตนเองจากน้ำค้างแข็ง โดยอาศัยใบกุหลาบรอบ ๆ ลำต้นเป็น “อ่างเก็บน้ำ” เล็ก ๆ ซึ่งจะเก็บน้ำจำนวนมากทุกคืนก่อนระบายออกภายหลัง กลไกดังกล่าวนี้จะช่วยปกป้องแกนกลางและยอดอ่อนของพืช

นอกจากนี้ ยอดเขาแห่งนี้ยังมีกบ สายพันธุ์ Kilimanjaro Stream Frog อาศัยอยู่บริเวณธารน้ำแข็งที่ความสูงประมาณ 3,230 เมตรด้วย ทว่ากลับน่าเสียดาย เพราะปัจจุบันการดำรงอยู่ของพวกมันใกล้จะสูญพันธุ์แล้ว เนื่องจากผลของภาวะโลกร้อนที่ทำให้ธารน้ำแข็งบริเวณนั้นละลายตัว และทั้งหมดนี้ก็เป็นสิ่งที่ตอกย้ำว่ายอดเขาคิลิมันจาโรนั้นเปรียบเสมือน “ห้องปฏิบัติการลอยฟ้า” ที่รวบรวมเอาสิ่งมีชีวิตแปลกประหลาดหลากหลายสายพันธุ์เข้าไว้ด้วยกัน และสามารถพบได้เพียงที่นี่ทีเดียวอีกด้วย